Trang chủ / Thông tin y học
- Hotline hỗ trợ:
0911910119
Địa chỉ: 6 Grand 2 - The Peak Garden Villa
600 Nguyễn Lương Bằng, Quận 7, HCM
Cơ thể người giống như một công xưởng lớn, với các nhà máy sản xuất phối hợp nhịp nhàng. Tế bào gốc là loại tế bào có tính chất như một bản vẽ trống, dùng được cho nhiều nhà máy khác nhau. Bên cạnh phác họa thành bản vẽ cụ thể, chúng cũng được dùng làm mẫu để sao chép thêm bản trống. Hai đặc tính này là khả năng biệt hóa và tự tái tạo của tế bào gốc, phân biệt với tế bào thường. Nhờ năng lực tái tạo, tế bào gốc có thể giữ ổn định hoặc tăng số lượng, tránh suy giảm dần theo thời gian. Nhờ khả năng biệt hóa, chúng phát triển thành các loại tế bào cụ thể, phục vụ nhu cầu của cơ thể. Từ đó, loại “bản vẽ” này có thể cung cấp đa dạng “vật liệu” cho “nhà máy” làm việc, giúp “công xưởng” hoạt động hiệu quả.
Tế bào gốc được xem như nguồn dự trữ cho những tình huống cơ thể cần tăng nhanh một loại tế bào cụ thể. Khi tế bào trưởng thành tăng sinh không kịp hoặc không đủ để đáp ứng nhu cầu, tế bào gốc giúp bổ sung lượng còn thiếu. Khả năng biệt hóa đa dạng cho phép chúng thực hiện vai trò của nhiều loại tế bào khác nhau, giảm thiểu gánh nặng phân chia. Bên cạnh các loại thông thường, một số tế bào gốc còn có khả năng thay thế dòng tế bào không còn khả năng tăng sinh tự nhiên. Ví dụ, tế bào gốc biệt hóa thành tế bào thần kinh mang lại hy vọng điều trị thoái hóa thần kinh như Parkinson và Alzheimer [1].
Ở giai đoạn đầu của phôi thai, hợp tử phân chia tạo thành phôi nang chứa 10 – 20 tế bào gốc phôi [2]. Những tế bào gốc vạn năng này có khả năng biệt hóa thành hầu hết các dòng tế bào, có thể thu thập số lượng lớn [3]. Sau hợp tử và bốn tế bào phân chia đầu tiên [3], đây là dòng có tiềm năng biệt hóa cao nhất trong các tế bào gốc. Chúng có thể được nuôi cấy trong điều kiện duy trì tính gốc để phục vụ y học. Ví dụ như nghiên cứu bệnh học cá thể bằng tế bào gốc phôi chuyển nhân sinh dưỡng [2].
Tế bào gốc nhũ nhi được phân lập từ dây rốn và nhau thai trẻ sơ sinh [4]. Sự phát triển của liệu pháp tế bào đã đưa loại “chất thải y tế” này thành nguồn “thuốc” vạn năng cho chính đứa trẻ. Tế bào gốc nhũ nhi có thể dùng để điều trị bệnh liên quan đến ung thư máu, miễn dịch, đột quỵ di truyền và gần 90 bệnh lý khác [4]. Ngoài ra, vai trò bảo vệ thần kinh, dung nạp miễn dịch, sửa chữa mô tim và chuyển hóa ở tế bào gốc nhũ nhi đang được chứng minh [5]. Nguồn tế bào gốc này cũng có thể dùng điều trị cho người thân hoặc người phù hợp về mặt sinh học.
Các cơ quan đã hoàn thiện có thể có tế bào gốc trưởng thành với đủ tính gốc, gồm khả năng biệt hóa và tái tạo. Các tế bào gốc đa năng này có thể phát triển thành một số loại tế bào, cụ thể theo nguồn gốc và tính chất. Khi cơ quan bị tổn hại, tế bào gốc trưởng thành tại đó sẽ biệt hóa để tái tạo và phục hồi mô. So với hai loại kể trên, đây là dòng tế bào gốc ít tiềm năng và khả năng phân chia giảm do lão hóa. Tuy nhiên, chúng dễ đáp ứng nhanh nhu cầu hồi phục vì sẵn có ở cơ quan tương ứng, đồng thời không vướng rào cản tôn giáo, đạo đức.
Tế bào gốc vạn năng cảm ứng (iPSC) là kết quả cảm ứng gen của tế bào sinh dưỡng trưởng thành đã biệt hóa. Quá trình này khiến chúng phản biệt hóa về trạng thái vạn năng, đạt được mức tiềm năng tương tự tế bào gốc phôi. Vì có nguồn gốc từ tế bào trưởng thành, iPSC không vướng phải rào cản đạo đức – tôn giáo như khi xuất phát từ phôi. Đồng thời, chúng sở hữu tính vạn năng của tế bào gốc phôi, có thể biệt hóa thành tất cả các loại tế bào thông thường. Tế bào gốc vạn năng cảm ứng cung cấp tế bào đặc hiệu cho từng bệnh nhân và bệnh lý sẽ giảm nguy cơ đào thải. Do đó, đây là hướng nghiên cứu – ứng dụng được quan tâm rộng rãi trong liệu pháp tế bào.
Cơ thể đa bào chỉ có hợp tử và tế bào ở hai lần phân chia đầu tiên được xem là toàn năng [3]. Khả năng biệt hóa của chúng bao hàm tất cả các loại tế bào trong cơ thể, không loại trừ phôi và nhau thai. Ở tử cung, tế bào gốc toàn năng có thể trải qua tất cả giai đoạn phát triển để hình thành sự sống hoàn chỉnh. Khi biệt hóa không định hướng ở vị trí khác, chúng có thể dẫn đến hình thành u quái [6]. Loại tế bào gốc này có tiềm năng lớn nhất, cũng vướng phải rào cản nặng nề nhất do khả năng phát triển thành cơ thể sống trọn vẹn.
Tế bào gốc vạn năng có thể biến đổi thành các tế bào có nguồn gốc từ ba lớp mầm (ngoại bì, trung bì, nội bì) [7]. Trừ các cấu trúc ngoài phôi như nhau thai, chúng có thể biệt hóa thành tất cả các cơ quan. Tế bào gốc phôi là ví dụ điển hình nhất của bậc tiềm năng này, xuất hiện từ ngày thứ sáu sau khi thụ tinh [7]. Với tiềm năng tương tự nhưng ít vướng phải rào cản đạo đức hơn, iPSC là tế bào trưởng thành được cảm ứng để sở hữu tính vạn năng.
Tế bào gốc đa năng có thể có mặt trong nhiều mô, nhưng với tiềm năng giới hạn hơn hai dạng kể trên. Loại tế bào gốc này chỉ có thể biệt hóa thành các dòng tế bào phát triển từ cùng lớp mầm với chúng [7]. Ví dụ, tế bào gốc tạo máu có khả năng biệt hóa thành các loại tế bào máu và miễn dịch. Một loại tế bào gốc đa năng phổ biến khác là tế bào gốc trung mô (MSC), với đa dạng nguồn gốc như xương, tuỷ xương, mô mỡ [7]. MSC có thể chuyển đổi thành các tế bào có nguồn gốc trung bì như mỡ, xương, sụn và cơ [8].
Với mức độ tiềm năng dưới đa năng, loại tế bào này có thể hình thành các dòng tế bào trong một số mô nhất định [7]. Tế bào gốc đa năng giới hạn chỉ có khả năng biệt hóa thành các dòng tế bào liên quan mật thiết. Ví dụ, con đường biệt hóa của tế bào gốc máu dòng lympho gồm bạch cầu lympho B và lympho T [8].
Đây là loại tế bào gốc ít tiềm năng nhất, chỉ có thể biệt hóa thành một dòng tế bào duy nhất. Ví dụ, tế bào gốc cơ phát triển thành tế bào cơ trưởng thành, không thể thành loại tế bào khác [7]. Nhờ vào đặc tính này, tế bào gốc đơn năng mang lại ứng dụng trực tiếp, mà không cần kiểm soát định hướng biệt hóa.
Hiện nay, ngoài nguồn phổ biến từ tuỷ xương, nhiều cơ sở y tế cũng đang phát triển công nghệ liên quan đến tế bào gốc nhũ nhi. Tế bào gốc còn được trích xuất từ máu ngoại vi, gan, một số lớp biểu bì hoặc biểu mô.
Tại CHLB Đức, đối tác của Premium Therapy đã xây dựng nguồn tế bào gốc động vật chất lượng cao. Liệu pháp Tế bào Nâng cao của Viện Tế bào và Nghỉ dưỡng Y tế dùng hơn 70 loại tế bào gốc đơn năng từ phôi thai cừu.
Hai tiêu chí cơ bản khi phân nhóm các loại tế bào gốc là vị trí nguồn và mức tiềm năng. Mức tiềm năng tác động đến khả năng và cách ứng dụng chúng trong điều trị. Vị trí nguồn quyết định phương pháp trích xuất và đưa tế bào gốc vào cơ thể. Đây là hai hệ thống phân loại độc lập với nhiều điểm giao thoa. Ví dụ, tế bào gốc máu cuống rốn thuộc nhóm tế bào gốc nhũ nhi theo vị trí nguồn, và thuộc nhóm vạn năng theo tiềm năng biệt hóa.
Câu trả lời là hoàn toàn có thể. Thành công của liệu pháp kết hợp nhiều loại tế bào đã được báo cáo trong cả nghiên cứu thực nghiệm và lâm sàng. Ứng dụng gồm điều trị các bệnh lý thần kinh như đột quỵ, tổn thương tuỷ sống, thoái hóa thần kinh, loạn dưỡng cơ Duchenne, thoái hóa võng mạc [9]. Bên cạnh kết hợp tế bào gốc ở nhiều mức tiềm năng, cũng có thể sử dụng phối hợp các loại tế bào gốc đơn năng khác nhau.
Ví dụ khác là liệu pháp Tế bào Nâng cao từ đối tác của Premium Therapy, sử dụng hơn 70 loại tế bào gốc đơn năng. Trong phương pháp này, dẫn xuất tế bào cừu được đưa vào cơ thể bệnh nhân với quy tắc chữa trị đồng dạng, không xung đột chức năng. Song song đó, tế bào gốc từ máu và mỡ, sau ly tâm tinh sạch có thể được tiêm vào xương khớp lẫn da mặt trong cùng một liệu trình.
Tạp chí y khoa và công bố khoa học của các viện nghiên cứu uy tín là nguồn thông tin đáng tin cậy. Tuy nhiên, chúng có thể khá khó hiểu đối với độc giả không chuyên. Để tìm hiểu về tế bào gốc ở mức độ “biết”, nên đến trang web của bệnh viện, phòng khám, dịch vụ y tế uy tín. Độc giả cần cẩn trọng tránh tiếp nhận các thông tin sai lệch, phóng đại, thần thánh hóa liệu pháp tế bào. Cũng cần lưu ý, nội dung do AI cung cấp chỉ có thể dùng tham khảo bước đầu, không đảm bảo độ chính xác.
CÔNG TY CP PREMIUM THERAPY – Đại diện các Trung tâm trị liệu & Bệnh viện uy tín thuộc CHLB Đức tại Việt Nam:
📞 0911 910 119 – 0934 092 090
📩 info@premiumtherapy.vn
[1] Poliwoda, S., Noor, N., Downs, E., Schaaf, A., Cantwell, A., Ganti, L., Kaye, A. D., Mosel, L. I., Carroll, C. B., Viswanath, O., & Urits, I. (2022). Stem cells: a comprehensive review of origins and emerging clinical roles in medical practice. Orthopedic reviews, 14(3), 37498. https://doi.org/10.52965/001c.37498
[2] Anh B. V. Đ. K. T. (2024, September 21). Tế bào gốc phôi là gì? Đặc tính, tiềm năng và những tranh cãi? Bệnh Viện Đa Khoa Tâm Anh. https://tamanhhospital.vn/te-bao-goc-phoi/
[3] Alison, M. and Islam, S. (2009), Attributes of adult stem cells. J. Pathol., 217: 144-160. https://doi.org/10.1002/path.2498
[4] MekoStem. (2023, April 8). Thế nào là tế bào gốc của trẻ sơ sinh? Lợi ích của lưu trữ tế bào gốc của trẻ sơ sinh. MekoStem. https://www.mekostem.com/te-bao-goc-cua-tre-so-sinh/
[5] Obeagu E. I. (2025). Umbilical cord blood: a comprehensive review of protective and restorative properties in clinical applications – a narrative review. Annals of medicine and surgery (2012), 87(10), 6618–6625. https://doi.org/10.1097/MS9.0000000000003823
[6] N. Cheng, Hsin-lei Yao, Lola M. Reid, 20 – Hepatic Stem Cells: Lineage Biology and Pluripotency, Editor(s): Anthony Atala, Robert Lanza, James A. Thomson, Robert M. Nerem, Principles of Regenerative Medicine, Academic Press, 2008,
Pages 344-384, ISBN 9780123694102, https://doi.org/10.1016/B978-012369410-2.50022-X.
[7] Ebru Altuntaş, Kübra Gözütok, Burcu Özkan, Chapter 6 – Nanoengineering of stem cells for neural regenerative medicine, Editor(s): Mehdi Razavi, Neural Regenerative Nanomedicine, Academic Press, 2020, Pages 159-211, ISBN 9780128202234, https://doi.org/10.1016/B978-0-12-820223-4.00006-1.
[8] Anh B. V. Đ. K. T. (2024, December 18). Các loại tế bào gốc phổ biến và cách phân loại như thế nào? Bệnh Viện Đa Khoa Tâm Anh. https://tamanhhospital.vn/cac-loai-te-bao-goc/
[9] Namestnikova, D. D., Cherkashova, E. A., Sukhinich, K. K., Gubskiy, I. L., Leonov, G. E., Gubsky, L. V., Majouga, A. G., & Yarygin, K. N. (2020). Combined Cell Therapy in the Treatment of Neurological Disorders. Biomedicines, 8(12), 613. https://doi.org/10.3390/biomedicines8120613
M.Sc Đàm Trang
Tôi là CEO của Premium Therapy, với hơn 12 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế. Tốt nghiệp Thạc sĩ Khoa học Sinh học tại Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM, tôi cũng sở hữu các chứng chỉ quốc tế về Đa dạng sinh học (CNRS – Pháp) và Sinh học phân tử (ĐH Tsukuba – Nhật Bản). Sau 2 năm nghiên cứu tại Viện Sinh học Nhiệt đới ITB, tôi chuyên sâu vào lĩnh vực Y tế bào gốc và đã tham gia nhiều dự án nghiên cứu khoa học. Với sứ mệnh mang đến giải pháp y tế bền vững và hiệu quả, tôi luôn chia sẻ kiến thức của mình để cải thiện sức khỏe cộng đồng.
Xem thêm
Hãy gửi câu hỏi hoặc các thắc mắc của Quý khách hàng, Premium Therapy sẽ trả lời trong thời gian sớm nhất
