Trang chủ / Thông tin y học
Ngân hàng tế bào gốc là một khái niệm ngày càng quen thuộc trong y học hiện đại, đặc biệt với các gia đình quan tâm đến dự phòng sức khỏe dài hạn cho con. Đây là nơi thu thập, xử lý và bảo quản lạnh tế bào gốc nhằm lưu giữ lâu dài và sẵn sàng sử dụng khi cần trong tương lai. Trong bối cảnh y học tái tạo phát triển mạnh mẽ, việc hiểu rõ vai trò, lợi ích và giới hạn của ngân hàng tế bào gốc sẽ giúp phụ huynh đưa ra lựa chọn phù hợp cho kế hoạch sức khỏe lâu dài của gia đình.
Ngân hàng tế bào gốc là cơ sở chuyên thu thập, xử lý và bảo quản lạnh các tế bào gốc từ cơ thể con người để sử dụng trong tương lai khi cần thiết. Ý tưởng hình thành ngân hàng tế bào gốc dựa trên khả năng lưu trữ dài hạn các vật liệu sinh học (như máu cuống rốn, mô dây rốn, tế bào tủy xương, v.v.) ở nhiệt độ cực thấp nhằm giữ cho tế bào không bị thoái hóa theo thời gian. Chẳng hạn, máu cuống rốn của trẻ sơ sinh chứa rất nhiều tế bào gốc tạo máu – loại tế bào có khả năng tái tạo hệ tạo máu và miễn dịch – nên thường được thu thập và lưu trữ ngay sau khi sinh.
Các ngân hàng tế bào gốc có thể hoạt động theo mô hình tư nhân (gia đình) hoặc công cộng: ngân hàng tư nhân lưu trữ mẫu cho gia đình khách hàng, còn ngân hàng công cộng lưu trữ ẩn danh mẫu hiến tặng để cung cấp cho bất kỳ bệnh nhân phù hợp nào thông qua hệ thống tìm kiếm trong nước và quốc tế.
Ngân hàng tế bào gốc đóng vai trò trung tâm trong việc lưu trữ và cung ứng các nguồn tế bào quý giá phục vụ y học. Các ngân hàng này đảm bảo tế bào gốc được bảo quản an toàn, duy trì chất lượng cho đến khi có chỉ định sử dụng trong điều trị hoặc nghiên cứu. Khi cần thiết (ví dụ bệnh nhân mắc bệnh về máu cần ghép tế bào gốc), ngân hàng sẽ tìm kiếm và cung cấp mẫu tế bào phù hợp để thực hiện điều trị kịp thời.
Trong mô hình công lập, ngân hàng còn là đầu mối tìm kiếm và phân phối mẫu tế bào gốc hiến tặng trên phạm vi quốc gia và quốc tế, giúp kết nối người hiến với bệnh nhân có chỉ số phù hợp. Còn đối với ngân hàng tư nhân, vai trò chính là lưu giữ tế bào gốc cho gia đình khách hàng như một “kho dự trữ” sinh học để sẵn sàng dùng khi người lưu trữ hoặc người thân của họ cần trị liệu bằng tế bào gốc.
Lưu trữ tế bào gốc có ý nghĩa như một phương án “bảo hiểm sinh học” cho sức khỏe tương lai của gia đình. Các tế bào gốc được lưu trữ, đặc biệt là từ máu cuống rốn, đã được sử dụng trong điều trị khoảng 80 loại bệnh khác nhau, chủ yếu là các bệnh lý về máu và hệ miễn dịch (ví dụ: thiếu máu hồng cầu liềm, suy tủy, các thể ung thư máu). Theo Norton Healthcare, ây là nguồn liệu pháp quý giá giúp tái tạo lại hệ tạo máu của bệnh nhân sau điều trị hóa chất hoặc xạ trị, bằng cách ghép tế bào gốc khỏe mạnh để “gieo lại” tủy xương đã bị tiêu diệt bởi ung thư hoặc quá trình điều trị. Đối với gia đình có lưu trữ máu cuống rốn, khi không may có người thân cần ghép tủy, mẫu tế bào gốc sẵn có sẽ rút ngắn thời gian tìm kiếm người hiến phù hợp, đồng thời giảm thiểu nguy cơ biến chứng thải ghép (ghép chống chủ) so với ghép tủy từ người hiến không cùng huyết thống.
Việc có sẵn tế bào gốc của chính trẻ cũng tránh được thủ thuật xâm lấn như lấy tủy xương nếu sau này bản thân trẻ hoặc anh/chị/em ruột của trẻ cần ghép tế bào gốc. Mặc dù nhiều ứng dụng mới (như điều trị tự kỷ, bại não bằng tế bào gốc) còn đang trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng , nhưng sự phát triển của y học tái tạo đang mở ra hy vọng rằng lưu trữ tế bào gốc hôm nay có thể mang lại lợi ích lớn trong tương lai.
Việc lựa chọn lưu trữ tế bào gốc tại các ngân hàng hoặc cơ sở chuyên về tế bào gốc ở Đức có một số ưu điểm nổi bật. Trước hết, Đức là quốc gia sở hữu một trong những hệ thống ngân hàng tế bào gốc và đăng ký người hiến tủy lớn nhất thế giới, với trình độ chuyên môn và công nghệ hàng đầu trong lĩnh vực này (Sauter, A., 2025). Các ngân hàng tế bào gốc tại Đức tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc tế về kiểm soát chất lượng và an toàn (ví dụ: tiêu chuẩn Hiệp hội Ngân hàng máu Hoa Kỳ – AABB, hoặc FACT của Foundation for the Accreditation of Cellular Therapy) nhằm đảm bảo mẫu tế bào gốc được lưu giữ luôn ở trạng thái tối ưu.
Nhờ cơ sở hạ tầng hiện đại và kinh nghiệm lâu năm, tế bào gốc được bảo quản trong điều kiện lý tưởng (đông lạnh ở khoảng -170°C hoặc thấp hơn) và có thể lưu trữ ổn định suốt nhiều thập kỷ tại các bệnh viện tế bào gốc. Bên cạnh đó, các ngân hàng ở Đức có uy tín quốc tế cao và liên kết chặt chẽ với nhiều bệnh viện, trung tâm nghiên cứu trên toàn thế giới. Điều này đồng nghĩa khi gia đình lưu trữ tế bào gốc tại Đức, mẫu tế bào có thể dễ dàng được vận chuyển hoặc hỗ trợ sử dụng ở phạm vi toàn cầu khi cần, với sự tin cậy cao về chất lượng từ cộng đồng y tế quốc tế.
Theo GMPc, tại Việt Nam, lĩnh vực ngân hàng tế bào gốc đang phát triển với sự kết hợp giữa các cơ sở công lập và tư nhân, nhiều nơi đạt chứng nhận quốc tế. Một số ngân hàng tiêu biểu đã được Bộ Y tế cấp phép gồm:
Ngoài ra, tại Việt Nam còn có Ngân hàng Mô Cryoviva Việt Nam, là chi nhánh thuộc hệ thống Cryoviva quốc tế. Cryoviva Việt Nam áp dụng công nghệ chuyển giao từ nước ngoài, đã được Bộ Y tế cấp phép hoạt động và đạt chuẩn AABB cũng như chuẩn FDA của Hoa Kỳ về lưu trữ tế bào gốc.
Theo Zhang (2022), trên thế giới nhiều quốc gia đã phát triển hệ thống ngân hàng tế bào gốc mạnh mẽ. Về phía ngân hàng công lập, có thể kể đến các ngân hàng máu cuống rốn quốc gia như Ngân hàng máu cuống rốn New York (Mỹ) hoặc Ngân hàng máu cuống rốn NHS (Anh) – nơi lưu giữ hàng chục nghìn mẫu máu cuống rốn hiến tặng để sẵn sàng cung cấp cho bất kỳ bệnh nhân nào cần ghép. Thực tế, dù tổng số mẫu lưu trữ tại các ngân hàng công ít hơn so với khối tư nhân, nhưng các ngân hàng công lập đã cung cấp số lượng ca ghép tế bào gốc nhiều hơn khoảng 30 lần so với các ngân hàng tư nhân (do mẫu công được chia sẻ rộng rãi cho cộng đồng bệnh nhân).
Đối với ngân hàng tư nhân, các tập đoàn lớn chiếm thị phần toàn cầu gồm có Cord Blood Registry (CBR) và ViaCord tại Mỹ – đây là hai ngân hàng gia đình lớn nhất ở Mỹ, với tổng cộng hơn 1 triệu đơn vị máu cuống rốn và mô dây rốn được lưu trữ (Zhang, 2022). Theo Parent’s Guide to Cord Blood (n.d.), ại châu Âu, Tập đoàn FamiCord (trụ sở chính tại Ba Lan) hiện là hệ thống ngân hàng tế bào gốc tư nhân lớn nhất châu Âu. Còn ở châu Á, Ngân hàng máu cuống rốn Trung Quốc (China Cord Blood Corporation – CCBC) là đơn vị lớn nhất tại Trung Quốc, hoạt động ở 7 khu vực được cấp phép và đã lưu trữ mẫu cho khoảng hàng trăm nghìn trẻ sơ sinh (PR Newswire, 2015).
Bên cạnh đó, một số tập đoàn quốc tế như CryoHoldco (hoạt động tại Mỹ và Mỹ Latin) hay VCANBIO (Trung Quốc) cũng nằm trong nhóm những ngân hàng có số mẫu lưu trữ lớn nhất thế giới (quy mô mỗi đơn vị đạt trên 250.000–300.000 mẫu) (BioInformant, 2024). Các ngân hàng lớn này đều áp dụng các tiêu chuẩn kiểm định nghiêm ngặt (AABB, FACT, NetCord…), và đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn tế bào gốc phục vụ điều trị cũng như nghiên cứu trên phạm vi toàn cầu.
Lưu trữ tế bào gốc là một bước tiến quan trọng của y học hiện đại, mở ra thêm cơ hội trong điều trị nhiều bệnh lý hiểm nghèo. Tuy nhiên, đối với các bậc phụ huynh, quyết định lưu trữ tế bào gốc cho con cần được cân nhắc trên cơ sở hiểu biết đầy đủ và thông tin khách quan. Các chuyên gia khuyến cáo cha mẹ nên tìm hiểu kỹ lưỡng, trao đổi với bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia huyết học trước khi quyết định. Cần lưu ý rằng không phải đứa trẻ nào cũng sẽ cần sử dụng đến tế bào gốc đã lưu trữ, nhưng nếu tình huống xấu xảy ra thì mẫu tế bào gốc được lưu giữ sẽ trở thành “phao cứu sinh” quý giá. Việc được trang bị kiến thức cập nhật, bằng chứng khoa học rõ ràng sẽ giúp cha mẹ tự tin đưa ra lựa chọn phù hợp nhất cho sức khỏe tương lai của con mình.
Theo Norton Healthcare (n.d.), quy trình lưu trữ tế bào gốc bắt đầu từ việc thu thập mẫu ngay sau khi em bé chào đời. Khi sinh, bác sĩ hoặc nữ hộ sinh sẽ kẹp và cắt rốn, sau đó dùng kim tiêm chuyên dụng rút máu còn lại trong dây rốn và bánh nhau, đưa vào túi đựng máu cuống rốn một cách vô trùng. Mẫu máu cuống rốn được dán mã định danh và vận chuyển về phòng lab của ngân hàng tế bào gốc.
Tại đây, kỹ thuật viên sẽ xử lý mẫu: tách chiết để lấy tế bào gốc, kiểm tra chất lượng (ví dụ: xét nghiệm các bệnh lây nhiễm, đo số lượng tế bào) và bổ sung chất bảo quản chuyên dụng. Sau đó, tế bào gốc được đưa vào các ống lưu trữ và thực hiện đông lạnh sâu (cryopreservation) bằng nitơ lỏng ở khoảng -170°C đến -196°C. Mẫu đông lạnh được lưu trữ trong các thùng chứa nitơ lỏng chuyên biệt và được giám sát nghiêm ngặt cho đến khi cần sử dụng.
Theo Norton Healthcare (n.d.), cha mẹ cần tìm hiểu và lựa chọn ngân hàng tế bào gốc uy tín (đã được cấp phép) từ sớm trong thai kỳ. Các chuyên gia khuyên nên đăng ký dịch vụ lưu trữ vài tháng trước ngày sinh của bé (lý tưởng khoảng 2–3 tháng trước khi sinh). Sau khi đăng ký và ký hợp đồng dịch vụ, ngân hàng sẽ cung cấp cho gia đình một bộ dụng cụ thu thập máu cuống rốn. Cha mẹ mang bộ dụng cụ này đến bệnh viện khi mẹ nhập viện sinh. Ngay khi bé chào đời, cha mẹ cần thông báo để bác sĩ/hộ sinh tiến hành thu thập máu cuống rốn của bé bằng bộ dụng cụ đã cung cấp. Tiếp đó, mẫu máu được niêm phong và gửi về ngân hàng tế bào gốc để xử lý và lưu trữ.
Lưu ý: thông thường người mẹ cũng sẽ được lấy một mẫu máu để xét nghiệm các bệnh nhiễm trùng (viêm gan, HIV, v.v.) nhằm đảm bảo an toàn cho việc lưu trữ mẫu tế bào gốc của bé theo đúng quy định.
Việc lưu trữ tế bào gốc không tác động trực tiếp đến sức khỏe hiện tại hay sự phát triển của trẻ, mà chủ yếu mang ý nghĩa dự phòng cho tương lai. Mẫu tế bào gốc được lưu trữ giống như một “bảo hiểm sức khỏe” trọn đời cho bé, mang đến hy vọng có sẵn liệu pháp nếu không may trong tương lai trẻ mắc bệnh nguy hiểm cần ghép tế bào gốc để điều trị. Thực tế, đối với một trẻ khỏe mạnh, khả năng phải sử dụng đến chính mẫu tế bào gốc đã lưu trữ là rất thấp – thống kê cho thấy đa số mẫu máu cuống rốn lưu trữ tư nhân không bao giờ được dùng đến (Zhang, 2022).
Tuy nhiên, trong trường hợp gia đình có yếu tố nguy cơ cao (ví dụ tiền sử có anh/chị của bé mắc bệnh cần ghép tủy), việc lưu trữ sẽ mang lại lợi ích rõ ràng vì đảm bảo sẵn nguồn tế bào phù hợp để cứu chữa khi cần.
Parent’s Guide to Cord Blood (2023) chỉ ra rằng, nhờ được bảo quản ở nhiệt độ cực thấp, mọi hoạt động sinh học của tế bào gần như ngừng lại, do đó tế bào gốc có thể được lưu giữ rất lâu mà không suy giảm chất lượng. Thực tế, đã có những mẫu máu cuống rốn được đông lạnh và sử dụng thành công sau hơn 20 năm lưu trữ. Các nhà khoa học nhận định rằng nếu duy trì điều kiện đông lạnh lý tưởng, tế bào gốc có thể tồn tại hàng chục năm, thậm chí vô thời hạn mà vẫn giữ nguyên khả năng hoạt động (Sauter, 2025). Nhiều ngân hàng tư nhân hiện nay đưa ra gói lưu trữ tiêu chuẩn 18–25 năm và sẵn sàng gia hạn thêm, bởi về lý thuyết không có giới hạn cố định cho “tuổi thọ” của tế bào gốc đã được đông lạnh sâu. Việc giám sát nghiêm ngặt nhiệt độ và áp dụng các quy trình theo chuẩn quốc tế (AABB, GMP, v.v.) giúp đảm bảo mẫu tế bào gốc luôn ở trạng thái an toàn, chất lượng cao cho đến khi được rã đông sử dụng.
Premium Therapy – đại diện các Trung tâm trị liệu & Bệnh viện uy tín hàng đầu CHLB Đức tại Đông Dương. Nếu quý khách hàng có nhu cầu tìm hiểu thêm về liệu pháp tế bào gốc hay các dịch vụ trị liệu y tế cao cấp tại CHLB Đức, vui lòng liên hệ Hotline 09 119 10 119 hoặc đăng ký tại đây để được hỗ trợ chi tiết nhất.
CÔNG TY CP PREMIUM THERAPY – Đại diện các Trung tâm trị liệu & Bệnh viện uy tín hàng đầu CHLB Đức tại Đông Dương:
Bień A, Vermeulen J, Bączek G, Pięta M, Pięta B. Cord blood banking: Balancing hype and hope in stem cell therapy. Eur J Midwifery. 2024 Oct 7;8. doi: 10.18332/ejm/192930. PMID: 39376486; PMCID: PMC11456975.
M.Sc Đàm Trang
Tôi là CEO của Premium Therapy, với hơn 11 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế. Tốt nghiệp Thạc sĩ Khoa học Sinh học tại Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM, tôi cũng sở hữu các chứng chỉ quốc tế về Đa dạng sinh học (CNRS – Pháp) và Sinh học phân tử (ĐH Tsukuba – Nhật Bản). Sau 2 năm nghiên cứu tại Viện Sinh học Nhiệt đới ITB, tôi chuyên sâu vào lĩnh vực Y tế bào gốc và đã tham gia nhiều dự án nghiên cứu khoa học. Với sứ mệnh mang đến giải pháp y tế bền vững và hiệu quả, tôi luôn chia sẻ kiến thức của mình để cải thiện sức khỏe cộng đồng.
Xem thêm
Hãy gửi câu hỏi hoặc các thắc mắc của Quý khách hàng, Premium Therapy sẽ trả lời trong thời gian sớm nhất
