Ghép tế bào gốc đồng loài là gì? Vai trò và phương pháp thực hiện

Liệu pháp tế bào gốc là một trong những thành tựu y học tái tạo đang được quan tâm và ứng dụng rộng rãi trong những năm gần đây. Trong đó, phương pháp ghép tế bào gốc đồng loài là một trong số những phương pháp được ứng dụng phổ biến. Vậy cấy ghép tế bào gốc đồng loài là gì và quy trình cấy ghép tế bào gốc đồng loài diễn ra như thế nào? Hãy cùng Premium Therapy tìm hiểu qua bài viết này ngay nhé!

Mục lục

Ghép tế bào gốc đồng loài là gì?

Ghép tế bào gốc đồng loài là quá trình cấy ghép tế bào gốc có khả năng tái tạo máu khỏe mạnh từ người hiến tặng nhằm thay thế các tế bào gốc bị tiêu diệt do liệu pháp xạ trị hoặc hóa trị liều cao [1].

Các tế bào gốc được sử dụng trong cấy ghép tế bào gốc đồng loài có thể đến từ người thân cùng huyết thống không phải song sinh cùng trứng hoặc người không cùng huyết thống có hệ gen tương đồng với bệnh nhân [1].
Cấy ghép tế bào gốc đồng loài được ứng dụng phổ biến trong điều trị ung thư máu – bệnh bạch cầu, u lympho – và các rối loạn về máu hoặc hệ miễn dịch [1].

Ưu và nhược điểm của phương pháp cấy ghép tế bào gốc đồng loài

Ưu điểm của phương pháp cấy ghép tế bào gốc đồng loài

Về cơ bản, ghép tế bào gốc đồng loài là ghép tế bào gốc từ người cho khỏe mạnh. Do đó, ưu điểm nổi trội của phương pháp ghép tế bào gốc đồng loài là không có nguy cơ tái nhiễm các tế bào ung thư [2]. Theo ghi nhận, những bệnh nhân được cấy ghép tế bào gốc đồng loài có tỉ lệ tái phát thấp hơn những bệnh nhân điều trị nhờ tế bào gốc tự thân [2].

Nhược điểm của phương pháp cấy ghép tế bào gốc đồng loài

Những nhược điểm chính của phương pháp cấy ghép tế bào gốc đồng loài gồm:

Việc cấy ghép tế bào gốc đồng loài cũng đi kèm với những nguy cơ biến chứng nguy hiểm như độc tính liên quan đến chế độ điều trị, suy ghép, bệnh ghép chống chủ,… [2].

Bên cạnh đó, quá trình tái xây dựng hệ miễn dịch cũng diễn ra chậm hơn và nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội cũng cao hơn [2].

Những trường hợp tử vong do cấy ghép tế bào gốc đồng loài từ người cho không cùng quan hệ huyết thống cũng nhiều hơn so với cấy ghép tế bào gốc từ người cho là họ hàng có HLA tương đồng [2].

Bệnh nhân nào phù hợp với phương pháp ghép tế bào gốc đồng loài?

Do những nhược điểm trên, phương pháp ghép tế bào gốc đồng loài thường được chỉ định cho những bệnh nhân trẻ và có thể trạng chung tốt vì các nguy cơ ghép chống chủ và độc tính liên quan đến chế độ điều trị có xu hướng tăng theo độ tuổi [2].

Phương pháp cấy ghép tế bào gốc đồng loài thường được sử dụng trong điều trị bệnh bạch cầu và hội chứng loạn sản tủy [2]. Ngoài ra, hiệu ứng ghép chống lại khối u kích hoạt từ cấy ghép tế bào gốc đồng loài cũng được thử nghiệm trong điều trị những khối u rắn như u lympho, u tủy [2].

Phương pháp cấy ghép tế bào gốc đồng loài

Kháng nguyên bạch cầu người (HLA) là một phân tử protein đặc biệt hiện diện trên hầu hết tất cả loại tế bào người – đặc trưng cho từng cá nhân [3]. Sau khi xác định người hiến tặng, bệnh nhân và người hiến sẽ thực hiện xét nghiệm để kiểm tra xem HLA của họ có tương thích không [4]. Các phương pháp ghép tế bào gốc đồng loài được áp dụng chủ yếu gồm:

Ghép tế bào gốc cùng huyết thống (anh/chị/em ruột) phù hợp HLA hoàn toàn

Phương pháp ghép tế bào gốc cùng huyết thống từ anh/chị/em ruột phù hợp HLA là nguồn cho tế bào gốc đồng loài tốt nhất do tốc độ tạo máu và tái xây dựng miễn dịch nhanh, nguy cơ xảy ra nhiễm trùng và ghép chống chủ thấp [5].

Về cơ bản, mỗi người sinh ra thừa kế một nửa bộ nhiễm sắc thể từ bố và một nửa nhiễm sắc thể từ mẹ. Điều này có nghĩa là trung bình anh/chị/em của mỗi bệnh nhân sẽ có 25% khả năng mang gen HLA phù hợp với người bệnh. tuy nhiên theo ghi nhận không phải anh chị em nào cũng có thể có cùng kiểu mô [3]. Theo thống kê, tỉ lệ bệnh nhân được ghép tế bào gốc cùng huyết thống phù hợp HLA là từ 25-30% [5].

Ghép tế bào gốc không cùng huyết thống (người ngoài gia đình) phù hợp HLA

Ghép tế bào gốc không cùng huyết thống (người ngoài gia đình) phù hợp HLA là phương pháp ghép tế bào gốc đồng loài có nguồn gốc từ người không cùng huyết thống nhưng có HLA phù hợp [5].

Do tỉ lệ bệnh nhân có thể thực hiện phương pháp ghép tế bào gốc cùng huyết phù hợp HLA bị giới hạn trong khoảng từ 25-30%, các nguồn tế bào gốc cho cấy ghép đồng loài thay thế phù hợp khác cũng được nghiên cứu [6]. Theo đó, ghép tế bào gốc đồng loài không cùng huyết thống phù hợp HLA là một trong những phương pháp thay thế tiềm năng [5, 6].

Ghép tế bào gốc nửa hoà hợp

Nhờ những tiến bộ khoa học công nghệ đặc biệt là sự ra đời của những liệu pháp ức chế miễn dịch, ngày nay, phương pháp ghép tế bào gốc nửa hòa hợp cũng có thể được ứng dụng điều trị [5]. Đối với các bệnh nhân không tìm được người hiến tặng phù hợp, phương pháp ghép tế bào gốc nửa hòa hợp cũng được áp dụng để tăng khả năng được điều trị [3].

Bố, mẹ, anh, chị, em hay thân nhân bậc một đều có thể là người hiến tặng nửa hòa hợp [3]. Đầu tiên, bố mẹ và con cái luôn là người hiến tặng nửa hòa hợp của nhau vì con cái nhận một nửa dấu chỉ HLA từ ba mẹ [3]. Tuy nhiên, chỉ có xác suất 50% anh/chị/em của họ cũng là một người hiến tặng nửa phù hợp [3].

Các chiến lược được sử dụng để hỗ trợ quá trình cấy ghép đồng loài như ức chế tế bào T bằng antithymocyte globulin (ATG) và cyclophosphamide sau cấy ghép cũng được áp dụng trong hỗ trợ và cải thiện hiệu quả của phương pháp ghép tế bào gốc đồng loài nửa hòa hợp và cho thấy kết quả đáng chú ý [7].

Quy trình cấy ghép tế bào gốc đồng loài

Quy trình cấy ghép tế bào gốc đồng loài trải qua hai quy trình chính gồm [4]:

Xét nghiệm trước khi cấy ghép

Xác định người hiến tặng phù hợp
Xét nghiệm tương hợp mô và kháng nguyên (HLA)
Siêu âm tim
Xét nghiệm điện tâm đồ
Đếm số lượng tế bào máu
Xét nghiệm chức năng gan/ thận
Sinh thiết tuỷ xương – trong trường hợp bệnh nhân mắc ung thư để đánh giá nguy cơ tái phát

Quy trình chuẩn bị trước khi cấy ghép

Hóa trị/xạ trị toàn thân: tiêu diệt tế bào ung thư trong cơ thể, tạo chỗ trống trong tủy xương cho các tế bào gốc mới tăng sinh và ức chế hoạt động của hệ miễn dịch (làm giảm nguy cơ thải ghép)

Quy trình thực hiện

Đưa tế bào gốc tạo máu vào cơ thể bằng tĩnh mạch trung tâm thông qua ống truyền đường tĩnh mạch
Tế bào gốc được truyền từ túi vào tủy xương tương tự như truyền máu trong thời gian từ 30 phút đến một giờ
Các chỉ số sống và các tác dụng phụ sẽ được theo dõi song song trong suốt quá trình truyền. Các tác dụng phụ phổ biến gồm ớn lạnh, cảm giác khó thở và sốt

Thời gian hồi phục

Thời gian để tế bào gốc đồng loài được ghép bắt đầu quá trình tái sinh các tế bào máu mới: từ 10 ngày đến hai tuần
Thời gian để hệ miễn dịch hồi phục sau cấy ghép: trong khoảng một năm
Thời gian để hối phục hoàn toàn sau cấy ghép: khoảng từ hai năm trở lên

Quy trình cấy ghép tế bào gốc đồng loài thực tế là một quy trình không đau và được ứng dụng trong điều trị nhiều loại bệnh lý [4]. Nghiên cứu lâm sàng về tỉ lệ sống sót của bệnh nhân sau 10 năm điều trị bằng tế bào gốc đồng loài trong điều trị bệnh nhân mắc bệnh bạch cầu cấp dòng lympho là 81% và bệnh bạch cầu cấp dòng tủy là 76% [4]. Đây là hai bệnh phổ biến thường được điều trị bằng cấy ghép tế bào gốc đồng loài [4].

Kết luận

Dữ liệu thống kê từ Trung tâm ghép máu và tủy quốc tế CIBMTR cho biết 40% ca cấy ghép tế bào gốc hiện nay ứng dụng cấy ghép tế bào gốc đồng loài. Nhờ những tiến bộ khoa học trong phát triển các chiến lược điều trị mới, những cải thiện về quy trình chăm sóc, các phương pháp kiểm soát nhiễm trùng và liệu pháp ức chế miễn dịch, phương pháp ghép tế bào gốc đồng loài ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong điều trị và có khả năng ứng dụng cho những bệnh nhân lớn tuổi (từ 65 tuổi trở lên).

Premium Therapy – đại diện các Trung tâm trị liệu & Bệnh viện uy tín hàng đầu CHLB Đức tại Đông Dương. Nếu quý khách hàng có nhu cầu tìm hiểu thêm về liệu pháp tế bào gốc hay các dịch vụ trị liệu y tế cao cấp tại CHLB Đức, vui lòng liên hệ Hotline 09 119 10 119 hoặc đăng ký tại đây để được hỗ trợ chi tiết nhất.

CÔNG TY CP PREMIUM THERAPY – Đại diện các Trung tâm trị liệu & Bệnh viện uy tín hàng đầu CHLB Đức tại Đông Dương:

📞0911 910 119 – 0934 092 090
📩info@premiumtherapy.vn
🇻🇳 6 Grand 2 – The Peak Garden Villa, 600 Nguyễn Lương Bằng, Quận 7, Tp. HCM
🇩🇪 Dachauer Straße 9, 80335 München
Website: https://premiumtherapy.vn/
Email: info@premiumtherapy.vn
Fanpage: https://www.facebook.com/tebaotuoipremium

Nguồn tham khảo

Definition of allogeneic stem cell transplant—NCI Dictionary of Cancer Terms—NCI (nciglobal,ncienterprise). (2011, February 2). [nciAppModulePage]. https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/allogeneic-stem-cell-transplant
Champlin, R. (2003). Selection of Autologous or Allogeneic Transplantation. In Holland-Frei Cancer Medicine. 6th edition. BC Decker. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK12844/
Kumar, A., & Israr, J. (2025). Allogeneic Stem Cell Transplantation: Current Status and Future Directions. OBM Transplantation, 9(1), 1–15. https://doi.org/10.21926/obm.transplant.2501241
What Is an Allogeneic Stem Cell Transplant? (n.d.). Cleveland Clinic. Retrieved September 22, 2025, from https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/22790-allogeneic-stem-cell-transplantation
Zheng, X., & Tian, Z. (2021). Which is better, HLA-matched sibling or haploidentical transplantation? Cellular & Molecular Immunology, 18(5), 1347–1347. https://doi.org/10.1038/s41423-021-00640-9
Kanakry, C. G., de Lima, M. J., & Luznik, L. (2015). Alternative Donor Allogeneic Hematopoietic Cell Transplantation for Acute Myeloid Leukemia. Seminars in hematology, 52(3), 232–242. https://doi.org/10.1053/j.seminhematol.2015.03.005
Kim, D. H., Shin, D.-Y., Koh, Y., Kim, I., Yoon, S.-S., Byun, J. M., & Hong, J. (2024). Dual T-cell depletion with individually tailored anti-thymocyte globulin and attenuated dose of post-transplant cyclophosphamide in haploidentical peripheral stem cell transplantation. Scientific Reports, 14(1), 13885. https://doi.org/10.1038/s41598-024-64361-5