Trang chủ / Thông tin y học
Mỗi ngày, cơ thể chúng ta phải xử lý hàng loạt độc tố sinh ra từ ăn uống, môi trường và quá trình trao đổi chất. Vậy bộ phận nào trong cơ thể giúp lọc máu để loại bỏ những chất có hại đó và giữ cho cơ thể luôn khỏe mạnh? Không chỉ đơn thuần là một chức năng sinh học, quá trình lọc máu đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe tổng thể và phòng ngừa nhiều bệnh lý nguy hiểm. Trong bài viết này, bạn sẽ hiểu rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc lọc máu, cách chúng hoạt động và vì sao việc chăm sóc đúng cách lại quan trọng đến vậy, giúp bạn chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe mỗi ngày.
Thận là cơ quan chính chịu trách nhiệm lọc máu trong cơ thể người. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thận có chức năng loại bỏ các chất thải chuyển hóa và lượng nước dư thừa khỏi máu, từ đó giúp duy trì cân bằng nội môi của cơ thể. Khi chức năng lọc của thận suy giảm, các chất độc sẽ tích tụ trong máu và gây ra bệnh thận mạn cũng như nhiều rối loạn toàn thân khác.
Về mặt giải phẫu, mỗi quả thận gồm ba phần chính là vỏ thận, tủy thận và bể thận, trong đó mỗi phần đảm nhiệm một vai trò riêng trong quá trình lọc và bài tiết nước tiểu.
Mỗi quả thận được cấu tạo bởi ba phần chính là vỏ thận, tủy thận và bể thận. Vỏ thận là lớp ngoài cùng của thận và chứa các cầu thận – cấu trúc đảm nhiệm chức năng lọc máu ban đầu. Ngoài cầu thận, vỏ thận còn chứa các đoạn ống lượn gần và ống lượn xa, tham gia mạnh mẽ vào quá trình tái hấp thu và điều hòa thành phần dịch lọc.
Tủy thận nằm phía trong vỏ thận, chứa các quai Henle và ống góp, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo gradient thẩm thấu, từ đó giúp thận tái hấp thu nước và cô đặc nước tiểu, bảo đảm cơ thể không bị mất nước quá mức.
Bể thận là khoang rỗng nằm ở trung tâm quả thận có chức năng thu nhận nước tiểu từ các đài thận và dẫn nước tiểu xuống niệu quản, không tham gia trực tiếp vào quá trình lọc máu.
Hình. Mặt cắt dọc một quả thận cho thấy vùng vỏ, vùng tủy và cấu trúc nephron. Mỗi nephron gồm cầu thận (glomerulus) – búi mao mạch lọc máu, gắn liền với hệ thống ống thận (renal tubule). Tại cầu thận, huyết tương được lọc qua mao mạch vào nang Bowman; sau đó dịch lọc đi dọc ống thận, nơi các chất cần thiết được tái hấp thu trả lại máu và phần chất thải còn lại sẽ trở thành nước tiểu.
Theo Gueutin và cộng sự (2012), cầu thận được cấu tạo bởi các quai mao mạch và được bao bọc bởi bao Bowman. Màng lọc cầu thận gồm ba lớp: tế bào nội mô có lỗ lọc, màng đáy cầu thận và các tế bào biểu mô có chân (podocyte). Quá trình lọc tại cầu thận mang tính chọn lọc dựa trên kích thước và điện tích của phân tử: các phân tử nhỏ được lọc dễ dàng, trong khi các protein lớn hầu như không được lọc. Huyết tương sau khi đi qua ba lớp này tạo thành nước tiểu nguyên phát và đi vào ống lượn gần
Theo Gueutin và cộng sự (2012), nước tiểu nguyên phát sau đó được biến đổi dọc theo các đoạn của ống thận. Ống lượn gần có vai trò chủ yếu trong tái hấp thu khối lượng lớn nước và các chất thiết yếu như natri, bicarbonate, glucose và axit amin. Quai Henle tiếp tục tái hấp thu khoảng 30% natri được lọc và tạo ra gradient thẩm thấu vỏ–tủy cần thiết cho quá trình cô đặc nước tiểu. Các đoạn ống thận xa và ống góp đảm nhiệm vai trò điều chỉnh tinh tế thành phần nước tiểu phù hợp với nhu cầu của cơ thể .
Theo Gueutin và cộng sự (2012), bên cạnh tái hấp thu, một số chất nội sinh và ngoại sinh như ion H⁺, creatinin, prostaglandin và một số thuốc được bài tiết từ máu vào lòng ống thận, đặc biệt tại ống lượn gần và các đoạn ống xa. Quá trình này góp phần loại bỏ các chất dư thừa và tham gia điều hòa cân bằng acid–base của cơ thể
Khi chức năng lọc và điều hòa của thận suy giảm, cơ thể sẽ mất khả năng duy trì cân bằng nội môi. Theo Gueutin và cộng sự (2012), sự suy giảm lọc cầu thận và rối loạn chức năng ống thận dẫn đến ứ đọng nước và natri, gây tăng thể tích dịch ngoại bào. Đồng thời, sự rối loạn bài tiết các chất chuyển hóa và ion ảnh hưởng đến cân bằng acid–base, chuyển hóa phospho–calci và quá trình tạo hồng cầu. Những rối loạn sinh lý này là cơ sở dẫn đến các biểu hiện lâm sàng thường gặp của suy giảm chức năng lọc máu như phù, rối loạn tiểu tiện, mệt mỏi kéo dài, tăng huyết áp và các rối loạn chuyển hóa toàn thân .
Chúng tôi cung cấp dịch vụ tư vấn thông tin và hỗ trợ định hướng liên quan đến các dịch vụ lọc máu tại CHLB Đức, nhằm giúp người có nhu cầu và gia đình hiểu rõ hơn về quy trình tiếp cận, các điều kiện y tế – hành chính cơ bản và hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Đức. Dịch vụ mang tính chất hỗ trợ thông tin, kết nối và hướng dẫn ban đầu, không thay thế cho tư vấn y khoa, chẩn đoán hay quyết định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định liên quan đến điều trị đều được thực hiện trên cơ sở đánh giá y tế độc lập từ các cơ sở y tế có thẩm quyền tại Đức.
Khi chức năng thận suy giảm, khả năng lọc máu và điều hòa nội môi của cơ thể bị rối loạn, dẫn đến nhiều biểu hiện toàn thân. Theo Guyton và Hall (2021), sự suy giảm mức lọc cầu thận làm các sản phẩm chuyển hóa như ure và creatinin tích tụ trong máu, gây hội chứng nhiễm độc urê. Đồng thời, thận không còn điều hòa hiệu quả nước và điện giải, dẫn đến ứ dịch trong cơ thể. Các biểu hiện thường gặp bao gồm phù nề, rối loạn tiểu tiện, mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng tập trung, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa toàn thân (Guyton & Hall, 2021; Brenner & Rector, 2020).
Thận lọc máu kém ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày thông qua sự suy giảm thể lực và tinh thần. Theo Levey và Coresh (2012), sự tích tụ các chất độc trong máu làm người bệnh luôn trong trạng thái mệt mỏi, uể oải, giảm khả năng lao động và học tập. Ngoài ra, rối loạn cân bằng nước – điện giải và tăng huyết áp khiến người bệnh dễ đau đầu, chóng mặt và giảm sức bền thể chất. Brenner và Rector (2020) cũng chỉ ra rằng suy thận kéo dài ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác như tim mạch, xương và hệ thần kinh, từ đó làm suy giảm chất lượng cuộc sống ngay cả khi bệnh chưa tiến triển đến giai đoạn nặng.
Theo KDIGO (2013), các dấu hiệu sớm của suy giảm chức năng thận thường không rõ ràng và dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, những thay đổi ban đầu có thể bao gồm mệt mỏi không rõ nguyên nhân, thay đổi thói quen tiểu tiện (tiểu đêm nhiều hơn, lượng nước tiểu giảm hoặc tăng bất thường), và phù nhẹ ở mí mắt hoặc cổ chân. Guyton và Hall (2021) nhấn mạnh rằng những dấu hiệu này phản ánh sự suy giảm nhẹ của mức lọc cầu thận và rối loạn tái hấp thu ở ống thận. Việc phát hiện sớm thường dựa vào kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm đánh giá chức năng thận.
Chức năng lọc máu của thận có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều thay đổi sinh lý trong cơ thể. Theo Brenner và Rector (2020), khi thận lọc máu kém, cơ thể sẽ xuất hiện rối loạn cân bằng nước và điện giải, dẫn đến phù nề và tăng huyết áp. Đồng thời, rối loạn bài tiết ion hydro và bicarbonate gây mất cân bằng acid–base, ảnh hưởng đến hoạt động của enzyme và tế bào. Ngoài ra, sự suy giảm sản xuất erythropoietin làm giảm số lượng hồng cầu, gây thiếu máu và mệt mỏi kéo dài (Guyton & Hall, 2021).
Khi thận không còn lọc máu hiệu quả, cơ thể phản ứng bằng cách biểu hiện hàng loạt rối loạn toàn thân. Theo Levey và Coresh (2012), sự tích tụ chất độc trong máu gây nhiễm độc urê, ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, hệ tiêu hóa và tim mạch. Brenner và Rector (2020) cho biết cơ thể sẽ xuất hiện phản ứng bù trừ như tăng huyết áp nhằm duy trì tưới máu thận, nhưng về lâu dài điều này lại làm tổn thương thận nặng hơn. Nếu không được can thiệp, các rối loạn này sẽ tiến triển thành suy thận mạn với ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và khả năng sống còn của người bệnh.
Premium Therapy – đại diện các Trung tâm trị liệu & Bệnh viện uy tín hàng đầu CHLB Đức tại Đông Dương. Nếu quý khách hàng có nhu cầu tìm hiểu thêm về liệu pháp tế bào gốc hay các dịch vụ trị liệu y tế cao cấp tại CHLB Đức, vui lòng liên hệ Hotline 09 119 10 119 hoặc đăng ký tại đây để được hỗ trợ chi tiết nhất.
CÔNG TY CP PREMIUM THERAPY – Đại diện các Trung tâm trị liệu & Bệnh viện uy tín hàng đầu CHLB Đức tại Đông Dương:
Nguồn tham khảo
M.Sc Đàm Trang
Tôi là CEO của Premium Therapy, với hơn 11 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế. Tốt nghiệp Thạc sĩ Khoa học Sinh học tại Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM, tôi cũng sở hữu các chứng chỉ quốc tế về Đa dạng sinh học (CNRS – Pháp) và Sinh học phân tử (ĐH Tsukuba – Nhật Bản). Sau 2 năm nghiên cứu tại Viện Sinh học Nhiệt đới ITB, tôi chuyên sâu vào lĩnh vực Y tế bào gốc và đã tham gia nhiều dự án nghiên cứu khoa học. Với sứ mệnh mang đến giải pháp y tế bền vững và hiệu quả, tôi luôn chia sẻ kiến thức của mình để cải thiện sức khỏe cộng đồng.
Xem thêm
Hãy gửi câu hỏi hoặc các thắc mắc của Quý khách hàng, Premium Therapy sẽ trả lời trong thời gian sớm nhất
